# Podstawowa administracja bazą danych - mongosh **Wprowadzenie:** mongosh to interaktywna powłoka MongoDB oparta na JavaScripcie, służąca do administrowania serwerem i pracy z danymi. Zastąpiła starą powłokę `mongo`. Poniżej zebrano podstawowe komendy administracyjne — każda osobno, z opisem działania. Instrukcja zakłada pracę z hosta; jeśli serwer działa w kontenerze Docker, zobacz sekcję 1, która wyjaśnia jak „przetłumaczyć" każdą komendę uruchomieniową. ## 1. Dwa konteksty: baremetal vs kontener Docker Sposób *wejścia* do powłoki zależy od tego, gdzie zainstalowany jest mongosh. Reszta komend (te zaczynające się od `db.` oraz `show ...`) wykonywana jest już wewnątrz powłoki i wygląda tak samo w obu przypadkach. **Baremetal** — mongosh zainstalowany bezpośrednio na hoście: ```bash mongosh ``` **Docker** — mongosh znajduje się w kontenerze (np. o nazwie `mongo`), więc komendę poprzedzamy wywołaniem `docker exec`: ```bash docker exec -it mongo mongosh ``` **Zasada przekładu:** dowolną komendę `mongosh ...` z tej instrukcji można uruchomić w kontenerze, poprzedzając ją `docker exec -it ` (tryb interaktywny) lub samym `docker exec ` w przypadku jednolinijkowców `--eval`. ## 2. Komenda `mongosh` – uruchomienie powłoki ```bash mongosh ``` Uruchamia interaktywną powłokę i łączy się z domyślnym serwerem (`localhost:27017`). Po połączeniu pojawia się znak zachęty, w który wpisuje się kolejne komendy. **Z uwierzytelnieniem** (powłoka zapyta o hasło): ```bash mongosh -u admin -p --authenticationDatabase admin ``` Opcja `-u` podaje użytkownika, `-p` bez wartości wymusza interaktywny monit o hasło (bezpieczniej niż wpisywanie go w linii poleceń), a `--authenticationDatabase` wskazuje bazę, w której zdefiniowano konto. **Pojedyncza komenda bez wchodzenia do powłoki** (przydatne w skryptach): ```bash mongosh --quiet --eval 'db.version()' ``` Opcja `--eval` wykonuje przekazany kod i kończy działanie; `--quiet` wycisza baner powitalny. W kontenerze: `docker exec mongo mongosh --quiet --eval 'db.version()'`.

**Screen:** ekran po udanym połączeniu z powłoką.

## 3. Komenda `show dbs` – lista baz danych ```javascript show dbs ``` Wyświetla listę wszystkich baz danych na serwerze wraz z ich rozmiarem na dysku. Bazy puste (bez zapisanych danych) mogą się nie pojawić na liście. **Przykład:** ``` test> show dbs admin 180.00 KiB config 60.00 KiB local 72.00 KiB ``` ## 4. Komenda `use` – wybór bazy danych ```javascript use admin ``` Przełącza kontekst na wskazaną bazę. Od tego momentu zmienna `db` odnosi się do tej bazy. Jeśli baza nie istnieje, zostanie utworzona dopiero przy pierwszym zapisie danych. ## 5. Komenda `db` – bieżąca baza ```javascript db ``` Wyświetla nazwę bazy danych, na której aktualnie pracujemy. Pomaga zorientować się w kontekście przed wykonaniem operacji modyfikujących dane. ## 6. Komenda `show collections` – lista kolekcji ```javascript show collections ``` Wyświetla wszystkie kolekcje (odpowiednik tabel) w bieżącej bazie. Wymaga wcześniejszego wybrania bazy poleceniem `use`. ## 7. Komenda `db.getUsers()` – listowanie użytkowników ```javascript use admin db.getUsers() ``` Wyświetla użytkowników zdefiniowanych w bieżącej bazie wraz z ich rolami. Konta administracyjne zwykle żyją w bazie `admin`, dlatego najpierw przełączamy się do niej poleceniem `use admin`. **Skrót shellowy** (to samo działanie): ```javascript show users ``` **Pełniejsze informacje o wszystkich kontach:** ```javascript db.runCommand({ usersInfo: 1 }) ``` Zwraca szczegółowy wykaz użytkowników bieżącej bazy w formie surowego dokumentu.

**Screen:** wynik `db.getUsers()` na bazie admin.

## 8. Komenda `db.createUser()` – tworzenie użytkownika ```javascript db.createUser({ user: "backup", pwd: passwordPrompt(), roles: [ { role: "backup", db: "admin" } ] }) ``` Tworzy nowe konto w bieżącej bazie. Funkcja `passwordPrompt()` powoduje, że powłoka zapyta o hasło interaktywnie, zamiast zapisywać je w historii poleceń. Pole `roles` to lista par rola–baza określająca uprawnienia konta. ## 9. Komenda `db.dropUser()` – usuwanie użytkownika ```javascript db.dropUser("backup") ``` Usuwa wskazane konto z bieżącej bazy. Operacja jest nieodwracalna, dlatego należy upewnić się, że pracujemy na właściwej bazie (sprawdź poleceniem `db`). ## 10. Komendy `db.grantRolesToUser()` / `db.revokeRolesFromUser()` – zarządzanie rolami ```javascript db.grantRolesToUser("backup", [ { role: "readWrite", db: "appdb" } ]) ``` Nadaje istniejącemu użytkownikowi dodatkową rolę na wskazanej bazie — tutaj prawo odczytu i zapisu w bazie `appdb`. ```javascript db.revokeRolesFromUser("backup", [ { role: "readWrite", db: "appdb" } ]) ``` Odbiera wcześniej nadaną rolę. Składnia jest identyczna jak przy nadawaniu. ## 11. Komenda `db.changeUserPassword()` – zmiana hasła ```javascript db.changeUserPassword("backup", passwordPrompt()) ``` Zmienia hasło istniejącego użytkownika. Ponownie warto użyć `passwordPrompt()`, aby nie ujawniać hasła w linii poleceń ani w historii. ## 12. Komenda `db.getRoles()` – przegląd ról ```javascript db.getRoles() ``` Wyświetla role zdefiniowane w bieżącej bazie. Oprócz ról własnych MongoDB udostępnia role wbudowane, których ta komenda standardowo nie pokazuje.

**Typowe role wbudowane:** `read`, `readWrite`, `dbAdmin`, `userAdmin`, `dbOwner` (na konkretnej bazie) oraz globalne `readWriteAnyDatabase`, `userAdminAnyDatabase`, `backup`, `restore`, `root`.

## 13. Komenda `db.runCommand({ connectionStatus: 1 })` – kim jestem ```javascript db.runCommand({ connectionStatus: 1 }) ``` Zwraca informacje o bieżącym połączeniu: zalogowanego użytkownika oraz przyznane mu role. Przydatne do szybkiej weryfikacji, czy uwierzytelnienie powiodło się i z jakimi uprawnieniami pracujemy. ## 14. Komenda `db.stats()` – statystyki bazy ```javascript db.stats() ``` Wyświetla statystyki bieżącej bazy: liczbę kolekcji, liczbę dokumentów oraz zajętość miejsca na dysku. Pomocne przy ocenie rozmiaru bazy przed wykonaniem kopii zapasowej.

**Screen:** wynik `db.stats()`.

## 15. Komenda `db.serverStatus()` – status serwera ```javascript db.serverStatus() ``` Zwraca obszerny dokument z metrykami całego serwera: połączenia, zużycie pamięci, operacje, stan replikacji. Wynik jest bardzo duży, dlatego zwykle odczytuje się z niego pojedyncze pola, np. `db.serverStatus().connections`. ## 16. Komenda `db..find()` – wyszukiwanie dokumentów ```javascript db.uzytkownicy.find() ``` Wyświetla dokumenty z kolekcji. Bez argumentów zwraca wszystkie; w mongosh wyniki są domyślnie czytelnie sformatowane. **Z filtrem i operatorami porównań:** ```javascript db.uzytkownicy.find({ wiek: { $gt: 25 } }) // wiek > 25 db.uzytkownicy.find({ wiek: { $gte: 18, $lt: 65 } }) // zakres db.uzytkownicy.find({ imie: { $in: ["Anna", "Jan"] } }) ``` Operatory `$gt`, `$gte`, `$lt`, `$lte`, `$ne`, `$in` pozwalają budować warunki bardziej złożone niż proste dopasowanie wartości.

**Screen:** przykładowy wynik `find()`.

## 17. Komendy `db..insertOne()` / `insertMany()` – wstawianie ```javascript db.uzytkownicy.insertOne({ imie: "Anna", wiek: 30 }) ``` Wstawia pojedynczy dokument do kolekcji. Jeśli kolekcja nie istnieje, zostanie utworzona automatycznie. ```javascript db.uzytkownicy.insertMany([ { imie: "Jan", wiek: 41 }, { imie: "Ola", wiek: 22 } ]) ``` Wstawia wiele dokumentów jednocześnie, przekazanych jako tablica. ## 18. Komendy `db..updateOne()` / `updateMany()` – aktualizacja ```javascript db.uzytkownicy.updateOne( { imie: "Anna" }, { $set: { wiek: 31 } } ) ``` Aktualizuje pierwszy dokument pasujący do filtra. Operator `$set` ustawia wartość pola; inne przydatne operatory to `$inc` (zwiększ), `$unset` (usuń pole), `$push` i `$pull` (operacje na tablicach). ```javascript db.uzytkownicy.updateMany( { wiek: { $lt: 18 } }, { $set: { maloletni: true } } ) ``` Aktualizuje wszystkie dokumenty pasujące do filtra. Dodanie opcji `{ upsert: true }` jako trzeciego argumentu sprawia, że dokument zostanie utworzony, jeśli żaden nie pasuje. ## 19. Komendy `db..deleteOne()` / `deleteMany()` – usuwanie ```javascript db.uzytkownicy.deleteOne({ imie: "Jan" }) ``` Usuwa pierwszy dokument pasujący do filtra. ```javascript db.uzytkownicy.deleteMany({ wiek: { $lt: 18 } }) ``` Usuwa wszystkie dokumenty pasujące do filtra. Pusty filtr `{}` usunąłby całą zawartość kolekcji, dlatego należy zachować ostrożność. ## 20. Komenda `db..createIndex()` – indeksy ```javascript db.uzytkownicy.createIndex({ imie: 1 }) ``` Tworzy indeks na wskazanym polu (`1` = rosnąco, `-1` = malejąco), co przyspiesza wyszukiwanie po tym polu. ```javascript db.uzytkownicy.createIndex({ email: 1 }, { unique: true }) ``` Tworzy indeks z wymuszeniem unikalności wartości w danym polu. ```javascript db.uzytkownicy.getIndexes() db.uzytkownicy.dropIndex("imie_1") ``` Pierwsza komenda wypisuje istniejące indeksy kolekcji, druga usuwa indeks po jego nazwie. ## Podsumowanie praktyczne ```bash # Wejście do powłoki (baremetal) mongosh -u admin -p --authenticationDatabase admin # ...lub w kontenerze docker exec -it mongo mongosh -u admin -p --authenticationDatabase admin ``` ```javascript // Wewnątrz powłoki: rozeznanie i zarządzanie userami show dbs use admin db.getUsers() db.createUser({ user: "backup", pwd: passwordPrompt(), roles: [ { role: "backup", db: "admin" } ] }) db.runCommand({ connectionStatus: 1 }) ```